"ไม่มีคำว่าสายสำหรับการเริ่มต้น"

จะว่าผมล้าสมัยก็ได้, วันนี้เพิ่งดูอย่างจริงจังว่าหลังจากที่ X ใช้ Xft/fontconfig (ซึ่งก็นานแล้ว) มีตัวเลือกเกี่ยวกับฟอนต์ -fa เพิ่มขึ้นมาสำหรับโปรแกรมมาตรฐานในระบบ X วินโดว์. คือปรกติใช้แต่ -fn แล้วระบุชื่อฟอนต์แบบ XLFD ซึ่งเข้าใจยากเช่น

$ xfd -fn -nectec-fixed-bold-r-normal--18-180-72-72-c-90-tis620-0

ตรงนี้ก็มีทางหนีทีไล่คือไปสร้างไฟล์ fonts.alias เขียนชื่อสั้นเป็นนามแฝงให้กับชื่อฟอนต์แบบ XLFD. ถ้าใช้ตัวเลือก -fa จะเป็นการระบุฟอนต์แบบ fontconfig คือชื่อตามที่แสดงด้วยคำสั่ง fc-list.

$ fc-list
Luxi Serif:style=Regular
LucidaBright:style=Italic
Utopia:style=Bold Italic
Nimbus Sans L:style=Regular Italic
...

คราวนี้เอาชื่อฟอนต์สไตล์ fontconfig มาใช้เช่น

$ xfd -fa TlwgMono &
$ xfd -fa TlwgMono:style=Bold &
$ xfd -fa TlwgMono-10 &  ( หรือ xfd -fa TlwgMono:size=10 )

นอกจากโปรแกรมมาตรฐาน X วินโดว์ xfd แล้วเท่าที่รู้มี xterm ใช้ตัวเลือก -fa ได้ (เคยเห็นในบล็อกของพี่ฮุ้ย). แล้วจะรู้ได้ยังไงว่าโปรแกรมไหน (อาจจะ) ใช้ตัวเลือก -fa ได้ก็ใช้คำสั่ง ldd ซึ่งเอาไว้ดูว่าโปรแกรมใช้แชร์ไลบรารี (shared library) อะไรบ้าง. ถ้ามี libXft* อยู่ก็น่าจะใช้ตัวเลือก -fa ได้ด้วย. อันนี้ผมหมายถึงโปรแกรมมาตรฐาน X วินโดว์เก่าๆนะ.

$ ldd `which xfd` | grep Xft
        libXft.so.2 => /usr/lib/libXft.so.2 (0x40040000)
$ ldd `which xedit` | grep Xft (ใช้ตัวเลือก -fa ไม่ได้)

เลยทำการสำรวจโปรแกรมที่อยู่ใน /usr/X11R6/bin ทั้งหมดซะเลย

$ for i in /usr/X11R6/bin/*; do  if (ldd $i | grep Xft > /dev/null); then echo $i; fi; done
ldd: error: you do not have read permission for `/usr/X11R6/bin/X'
ldd: error: you do not have read permission for `/usr/X11R6/bin/Xorg'
ldd: /usr/X11R6/bin/lesstif: No such file or directory
/usr/X11R6/bin/x11perf
/usr/X11R6/bin/xclock
/usr/X11R6/bin/xditview
/usr/X11R6/bin/xfd
/usr/X11R6/bin/xlogo

สรุปว่ามีไม่กี่โปรแกรมที่ใช้ libXft* และรู้สึกจะมีแค่โปรแกรม xfd ที่ใช้ตัวเลือก -fa เท่านั้น. ส่วนพวก xclock เลือกฟอนต์ (-face) ตอนที่แสดงเป็นนาฬิกาดิจิตอล. xlogo ไม่เห็นมีให้เลือกฟอนต์แต่ใช้ Xft ? ขึ้เกียจคิดต่อว่ามันเอาไปใช้ตรงไหน.